Dấu chân Phật khắc trên đá có hoa sen và chữ Vạn – biểu tượng của bánh xe Pháp hay “bánh xe luật pháp”. (Ảnh: Khondort qua Commons Wikimedia CC BY-SA 4.0)
Từ khi xuất hiện trên lá cờ phát xít, chữ Vạn ngay lập tức gợi lên cảm giác phẫn nộ, sợ hãi, căm ghét và ghê tởm trong tâm thức người phương Tây. Tuy nhiên, trong phần lớn chiều dài lịch sử nhân loại, biểu tượng này lại mang ý nghĩa hoàn toàn ngược lại. Hãy cùng tôi du hành ngược thời gian để khám phá hành trình của một biểu tượng từng được tôn kính rộng khắp – cho đến khi bị chiếm đoạt, xuyên tạc và bôi nhọ.
Chữ Vạn thời tiền sử
Từ thời chưa có chữ viết, cư dân tiền sử tại khu vực nay là Đông Âu đã khắc biểu tượng chữ Vạn lên đá và xương. Một trong những minh chứng cổ xưa nhất là tượng chim làm từ ngà voi ma mút, có niên đại hơn 10.000 năm, được phát hiện tại Ukraina năm 1908 – trên đó có nhiều chữ Vạn nối liền nhau.
Các hiện vật thời đồ đá mới thuộc nền văn hóa Vinca – một trong những nền văn minh đầu tiên của châu Âu, phát triển cách đây khoảng 8.000 năm tại khu vực Bosnia, Croatia, Herzegovina và Serbia – cũng ghi nhận sự hiện diện của chữ Vạn.
Bên trái là phiến đá Swastika ở Ilkley Moor có hình chạm khắc chữ Vạn viền đôi; bên phải là bản mô phỏng thời Victoria để làm rõ nét hơn. (Ảnh: TJBlackwell qua Commons Wikimedia CC BY 3.0)
Biểu tượng này phổ biến hơn vào thời kỳ đồ đồng, xuất hiện trên đồ gốm Hy Lạp cổ, tranh khảm La Mã và tảng đá nổi tiếng “Swastika Stone” ở Anh. Mặc dù ý nghĩa nguyên thủy còn gây tranh cãi, nhiều khả năng đây là hình ảnh đại diện cho mặt trời.
Biểu tượng của vũ trụ và tâm linh
Khi nền văn minh phát triển, chữ Vạn được thấm đẫm ý nghĩa tâm linh, thể hiện sự sáng tạo, vòng đời, các chiều không gian vũ trụ, và bốn phương tám hướng của đất trời.
Từ “Swastika” bắt nguồn từ tiếng Phạn – kết hợp giữa “su” (tốt lành) và “asti” (tồn tại), tạo thành “svastika” – có thể hiểu là “Cuộc sống tốt đẹp”, “Điềm lành” hoặc “Thịnh vượng”. Tại Trung Quốc, chữ Vạn được gọi là “萬” (vạn) – nghĩa là 10.000, tượng trưng cho sự trường tồn, phúc lành và cát tường. Biểu tượng này phổ biến trong nghệ thuật, kiến trúc và tôn giáo, được xem như biểu tượng của ánh sáng và hy vọng.
Trong tiếng Phạn, chữ Vạn còn có các tên gọi khác như “arani” (lửa thiêng) và “pramantha” (dụng cụ lấy lửa), có liên hệ đến nghi lễ tiễn đưa linh hồn sang thế giới bên kia. Người Scandinavia cổ xem đây là con đường dẫn linh hồn tới cõi vĩnh hằng.
Biểu tượng bị đánh cắp và xuyên tạc
Năm 1868, nhà khảo cổ học người Đức Heinrich Schliemann khai quật thành Troy huyền thoại tại Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Trong số hiện vật tìm được, có tới 1.800 hình chữ Vạn. Vì chúng xuất hiện trên các đồ vật nghi lễ, Schliemann cho rằng đây là biểu tượng tôn giáo thiêng liêng của tổ tiên loài người.
Tuy nhiên, đồng nghiệp của ông – Emile-Louis Burnouf – lại liên hệ biểu tượng này với người Aryan cổ, vốn được tôn sùng không vì chủng tộc, mà bởi phẩm chất cao quý, đúng như nghĩa gốc của từ “Arya” (đáng kính, cao thượng).
Troy là một thành phố có thật với địa vị huyền thoại, nằm ở nơi hiện nay là Thổ Nhĩ Kỳ. Thành phố này được biết đến nhiều nhất là bối cảnh của cuộc chiến thành Troy được mô tả trong Iliad. (Ảnh: Jorge Láscar qua Commons Wikimedia CC BY 2.0)
Nhưng ở Đức, phong trào dân tộc chủ nghĩa đã lợi dụng chữ Vạn như một minh chứng cho “chủng tộc thượng đẳng”. Trước cả khi Hitler lên nắm quyền, chữ Vạn đã là biểu tượng của chủ nghĩa bài Do Thái và tư tưởng dân tộc cực đoan. Khi Hitler chọn chữ Vạn làm biểu tượng cho Đảng Quốc xã năm 1921, ông đã lợi dụng niềm tự hào dân tộc để dẫn dắt cả quốc gia vào bóng tối.
Biểu tượng năm 1921 của Câu lạc bộ “Don’t Worry Club”, gồm chữ Vạn, cỏ bốn lá, móng ngựa, xương ước và các ký tự Ai Cập mang ý nghĩa ban phúc. (Ảnh: RootOfAllLight qua Commons Wikimedia CC BY-SA 3.0)
Liệu chữ Vạn có thể được phục hồi? Tại phương Đông, nơi ảnh hưởng của chủ nghĩa phát xít không lan đến, chữ Vạn vẫn mang những ý nghĩa tốt lành. Liệu phương Tây có thể một ngày nào đó nhìn nhận lại biểu tượng này với tâm thế cởi mở hơn?
Trả lại ý nghĩa thiêng liêng cho chữ Vạn
Dù đã hơn một thế kỷ trôi qua kể từ khi chữ Vạn bị xuyên tạc, nhưng hàng nghìn năm trước đó, nó là biểu tượng thiêng liêng đại diện cho đạo lý, hòa hợp vũ trụ và đức tin bền vững.
Chữ Vạn gắn liền với Đức Phật Thích Ca Mâu Ni – thường được khắc ở ngực hoặc trán, hay trên dấu chân của Ngài – biểu trưng cho trí tuệ và lòng từ bi vô lượng. Ngày nay, chữ Vạn còn là thành phần trung tâm trong phù hiệu Pháp Luân của môn tu luyện Pháp Luân Đại Pháp (Falun Dafa). Pháp Luân (法輪) là “bánh xe Pháp”, tượng trưng cho vũ trụ đang vận động.
Trong Kitô giáo, chữ Vạn đôi khi được xem là biểu tượng của thập giá xoắn – biểu trưng cho sự phục sinh và đức tin bất diệt, từng xuất hiện trong các nhà thờ châu Âu, kể cả tu viện Áo nơi Hitler từng theo học.
Trong văn hóa châu Phi truyền thống, chữ Vạn xuất hiện trên trang phục, tiền tệ và hình xăm – mang ý nghĩa sinh sản, cân bằng vũ trụ và mối liên hệ giữa con người và vạn vật.
Với người Mỹ bản địa, chữ Vạn được gọi là “khúc gỗ xoay tròn”, đại diện cho sự tương tác giữa vật chất và tinh thần, giữa vũ trụ và vi mô – một thế giới luân hồi và tiến hóa không ngừng.
Dù không thể xóa bỏ bóng tối mà chủ nghĩa phát xít đã gieo rắc lên biểu tượng này, nhưng chúng ta có thể học cách nhìn nhận lịch sử với cái nhìn khách quan và lòng bao dung. Chữ Vạn – từng là biểu tượng của ánh sáng và hy vọng – xứng đáng được phục hồi ý nghĩa thiêng liêng ban đầu của nó.
Mây Trắng biên dịch
Theo visiontimes
