Đường Thái Tông và âm nhạc: Khi trái tim là người nhạc trưởng thực sự
Vào năm thứ hai đời Trinh Quán, trong buổi thiết triều, Đường Thái Tông, vị minh quân khai sáng nhà Đường, đã nói một câu làm lay động lòng người. Sáng tạo lễ nhạc chủ yếu là để giáo dục lòng người, điều tiết cảm xúc. Câu nói ấy không đơn thuần nói về âm nhạc, nó là tuyên ngôn về cách một nhà lãnh đạo vĩ đại nhìn nhận vai trò của nghệ thuật trong việc trị quốc an dân.
Lúc ấy, một vị đại thần tên là Đỗ Yến đã đứng lên phản biện. Ông dẫn ra những ví dụ lịch sử, như trước khi nhà Trần sụp đổ, họ sáng tác bản Vũ Thư Hầu Đình Hoa. Trước khi nhà Bắc Tề diệt vong, cũng xuất hiện bản Bán Lục Khúc.
Đỗ Yến nói, bất kể ai nghe những bản nhạc ấy đều cảm thấy bi thương, đó chẳng phải là âm nhạc của sự suy tàn, của một triều đại sắp diệt vong sao? Như vậy, có phải chính âm nhạc là nguyên nhân khiến xã hội suy đồi? Một câu hỏi sắc bén, nhưng Đường Thái Tông không hề né tránh, trái lại, ông từ tốn giải thích cho viên cận thần của mình như sau: Không, chìa khóa nằm ở tâm trạng của người chơi và người nghe.
Một người có tâm hồn vui vẻ thì sẽ chơi một giai điệu vui vẻ, một người buồn bã thì dù là khúc nhạc nào cũng sẽ cảm thấy bi thương. Âm nhạc, theo Thái Tông, không phải là nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ hay hưng thịnh của một quốc gia. Âm nhạc chỉ là chiếc gương phản chiếu nội tâm của con người.
Nếu lòng người đã buồn thì dù bản nhạc vốn không buồn, họ vẫn sẽ cảm nhận được sự bi ai. Nếu tâm trạng đã an vui thì ngay cả một giai điệu buồn cũng có thể trở nên dịu dàng, đẹp đẽ hoặc đầy cảm hứng. Ngài tiếp lời bằng một câu nói khiến ta phải suy ngẫm sâu xa:
Khi một quốc gia sắp diệt vong, dân chúng sẽ buồn. Trong khi tâm trạng như vậy, họ sẽ cảm thấy những bản nhạc cũng bi lụy hơn. Nhưng chẳng lẽ vì thế mà trách âm nhạc? Ta cũng có thể chơi những khúc nhạc như Vũ Thư Hầu Đình Hoa hay Bán Lục Khúc, và ta tin rằng người đang vui sẽ không cảm thấy buồn khi nghe chúng.
Câu chuyện trên không chỉ là một mẫu sự ký, nó là một triết lý về nghệ thuật, cảm xúc, vai trò của tâm thức con người. Đừng cố làm cho mọi người vui bằng nội dung giả tạo. Hãy chạm vào cảm xúc thật để người buồn thấy được sự đồng cảm, người vui thấy được truyền cảm hứng.
Feng biên tập
