Ngòi bút: Ý nghĩa chân thực và sứ mệnh của người cầm bút
Người xưa có câu: “Văn dĩ tải đạo”, nghĩa là văn chương dùng để chuyên chở đạo lý. Từ ngàn đời nay, ngòi bút được xem là khí cụ thiêng liêng, dùng để lưu giữ chân lý, truyền tải thiên mệnh và nuôi dưỡng tâm hồn con người. Theo quan niệm truyền thống, người có tài viết lách là người được Trời trao cho một sứ mệnh cao quý: dùng văn chương khuyên thiện, giữ gìn luân lý và ghi chép trung thực những điều đáng lưu truyền.
Vương Tuẫn – tài năng và thiên mệnh
Nhà thư pháp Vương Tuẫn thời Đông Tấn là một bậc văn tài hiếm có. Năm 20 tuổi, ông được Tư Mã Hoàn Ôn mời giữ chức Chủ bạc (chức quan giúp việc, phụ trách văn thư, sổ sách). Một lần, Hoàn Ôn muốn thử tài ông, liền sai người lấy trộm bản thảo bài phát biểu mà ông chuẩn bị cho buổi nghị sự. Đến lượt phát biểu, ông không hề hoảng loạn, chậm rãi trình bày. Khi Hoàn Ôn lấy bản thảo ra đối chiếu, phát hiện nội dung hoàn toàn trùng khớp, chỉ khác ở cách dùng từ và câu chữ.
Một đêm, Vương Tuẫn mơ thấy có người tặng ông một cây bút lớn như xà nhà. Tỉnh dậy, ông nói: “Ta sắp phải làm một việc trọng đại liên quan đến viết lách.” Quả nhiên, không lâu sau, Tấn Hiếu Vũ Đế đột ngột băng hà. Tất cả bài truy điệu, cáo phó và văn ca ngợi Hiếu Vũ Đế trong triều đều do Vương Tuẫn chấp bút — một vinh dự hiếm có. Trong mắt người xưa, đó không chỉ là tài nghệ, mà còn là thiên mệnh, là cơ hội để hành xử xứng với đạo nghĩa.
Thần bút Mã Lương – ngòi bút của lòng thiện
Ảnh minh họa.
Câu chuyện về “Thần bút Mã Lương” cũng nói lên điều ấy. Mã Lương ôm chí nguyện vẽ nên những bức tranh đẹp nhất để tặng người nghèo, nên được Thần Tiên ban cho cây bút thần. Ông kiên định với mục tiêu ấy, dù đối mặt nguy hiểm đến tính mạng vẫn không sợ, quyết dùng bút thần làm việc thiện giúp người nghèo, đồng thời trừng phạt kẻ tham lam.
Ngòi bút, theo nghĩa sâu xa, là lời nhắc nhở con người về Thiên lý “thiện ác hữu báo”: làm điều thiện sẽ được Thần Phật ban ân điển; làm điều ác ắt chịu trừng phạt. Cây bút Thần được ban xuống để cứu giúp người gặp hoạn nạn, chứ không phải để thỏa mãn dục vọng thấp hèn. Người lương thiện dùng ngòi bút làm điều tốt, kẻ ác dùng nó để mưu lợi cá nhân, cuối cùng tự chuốc lấy quả báo.
Khi ngòi bút bị biến thành công cụ của tuyên truyền chính trị
Nếu như trong văn hóa truyền thống, ngòi bút gắn liền với thiên mệnh và đạo nghĩa, thì trong xã hội hiện đại dưới sự cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), ý nghĩa ấy đã bị bóp méo.
Những khái niệm như “thiên mệnh” hay “ân Trời ban” bị gán mác “mê tín phong kiến” và loại bỏ khỏi đời sống tinh thần. Người tài được tuyên truyền là sản phẩm của “rèn luyện khoa học và đấu tranh”, tách rời hoàn toàn khỏi mối liên hệ Trời – Đất – Thần.
Lịch sử bị viết lại; những tấm gương như Vương Tuẫn hay Mã Lương, nếu còn xuất hiện trong sách giáo khoa, cũng chỉ được nhắc tới ở kỹ năng và “tinh thần phục vụ giai cấp công nông”, tuyệt nhiên không đề cập tới niềm tin vào Thần hay đạo nghĩa làm người.
Văn chương nghệ thuật vốn là tiếng nói khuyên thiện, truyền đạo, nay chỉ được phép ca ngợi Đảng và lãnh tụ, biến ngòi bút thành công cụ tuyên truyền đấu tranh giai cấp và sùng bái chính trị. Những tác phẩm ghi lại mối liên hệ giữa tài năng và thiên mệnh bị cấm đoán, bóp méo hoặc biên tập lại, khiến thế hệ sau mất cơ hội tiếp cận nguyên bản.
Các đảng viên cộng sản treo một tấm biểu ngữ lên cổ một người đàn ông Trung Quốc trong cuộc Cách mạng Văn hóa năm 1966. Dòng chữ trên tấm biển đề tên người đàn ông và cáo buộc ông ta là một phần tử thuộc “giai cấp đen.” (Ảnh: Miền công cộng)
Truyền thông, báo chí, văn học lặp đi lặp lại luận điệu “tài năng là do Đảng bồi dưỡng, do vật chất quyết định”, từng bước thay thế đức tin bằng thuyết vô thần và duy vật.
Hệ quả là ý nghĩa cao quý của tài năng bị xóa nhòa. Trong môi trường ấy, nhiều người coi tài năng như “vốn liếng” để cạnh tranh, mưu cầu lợi ích cá nhân, thay vì coi đó là trách nhiệm trước Trời và xã hội.
Mối liên hệ tâm linh giữa con người và Đấng Tạo Hóa – vốn được gìn giữ qua văn hóa, giáo dục, chuyện kể dân gian – đã bị ngòi bút của ĐCSTQ cắt đứt từng phần. Người xưa hiểu rằng tài năng là để hành thiện, giúp đời; còn nay, khi đạo nghĩa phai mờ, tài năng dù rực rỡ cũng dễ trở thành công cụ phục vụ cho cái ác.
Trách nhiệm của người cầm bút hôm nay
Mỗi thời đại đều cần những ngòi bút phụng sự chân lý và lẽ thiện. Ảnh minh họa.
Mỗi thời đại đều cần những ngòi bút phụng sự chân lý và lẽ thiện. Trong bối cảnh giá trị bị đảo lộn, niềm tin vào Thiên mệnh bị bào mòn, trách nhiệm ấy càng cấp thiết. Người cầm bút, nếu chỉ chạy theo danh lợi, sẽ đánh mất linh hồn mình; nhưng nếu biết đứng thẳng trong bão tố, viết điều chân thật, bảo vệ cái thiện, thì chỉ một câu chữ cũng đủ gieo hạt giống sáng ngời vào lòng người.
Ngòi bút không chỉ là công cụ, mà còn là lời thề với Trời và lương tâm. Đã cầm bút, hãy viết để nối lại sợi dây bị cắt đứt giữa con người và Đấng Tạo Hóa, để mỗi trang văn là một nhịp cầu đưa con người trở về với cội nguồn của mình.
Khai Tâm biên tập
Theo Vạn Điều Hay
